przyczyny stresu w pracy

Przyczyny stresu w pracy można podzielić na dwie grupy. Jedna to stresory wynikające z funkcjonowania firmy, druga - pracownika. Zarówno zawód jak i predyspozycje pracownika wpływają na stres w pracy. Stres zawodowy bywa skutkiem kilku różnych czynników.

przyczyny stresu w pracy

© by flickr.com skyfaller

Stres w pracy pojawia się, kiedy pracownik otrzymuje zadania niedopasowane do jego możliwości i do sytuacji (najczęściej problemem jest brak czasu w pracy). Przyczyny stresu w pracy to zwykle nieodpowiednie planowanie i organizowanie pracy w firmie. Według badań, nadmierny stres w pracy może prowadzić do częstszych zwolnień chorobowych pracowników i fluktuacji kadr. Przy stresującej pracy łatwiej także o błędy i tzw. "czynnik ludzki" w realizacji zadań. Dlatego właśnie dobra organizacja pracy i zapobieganie stresowi leży w interesie właścicieli firm i managerów, a nie tylko ich pracowników.

Stresory, które mogą pojawić się w miejscu pracy to:

  • niewielka kontrola nad pracą,
  • trudne warunki pracy,
  • konflikty w miejscu pracy i nieprzyjemna atmosfera,
  • zbyt duże obłożenie pracą,
  • zbyt mała ilość obowiązków,
  • brak jasności co do swoich obowiązków,
  • brak możliwości rozwoju zawodowego.

Wystąpienie stresu w pracy nie jest warunkowane tylko tymi czynnikami. Wiele zależy także od samego pracownika, jego zachowań, charakteru, wymagań, jakie ma w stosunku do pracy, stopnia kontroli ze strony zwierzchników oraz wsparcia ze strony otoczenia.

Rodzaje stresu w pracy

Stres w miejscu pracy to najczęściej stres chroniczny, czyli wynikający z nieprawidłowego działania machiny korporacji, instytucji czy organizacji. Z czasem zasoby odporności na stres pracowników wyczerpują się, co prowadzi do wypalenia zawodowego. Frustracja i przemęczenie pojawiają się stopniowo. Rzadziej stres w pracy jest stresem traumatycznym, wynikającym z nieprzewidzianej, tragicznej sytuacji - jest to na przykład wypadek przy pracy, czy pożar w miejscu pracy.

Więcej na temat stresu traumatycznego. Kliknij!

Stres w pracy może mieć także wymiar interpersonalny (zależny od konkretnych osób i stosunków między nimi) lub organizacyjny (stres w organizacji często jest wynikiem zasad i mechanizmów, które zaburzają pracę w firmie). I tak na przykład, przyczyny stresu w pracy u nauczycieli to zarówno stres interpersonalny (dotyczący zarówno niesfornych uczniów, jak i innych nauczycieli), jak i stres organizacyjny (sztywnie funkcjonowanie szkół, źle napisane podręczniki, zbyt duża ilość uczniów).

Stres a praca – poczucie nieważności pracownika

Skąd się bierze stres w organizacji i stres w pracy? Podstawowym problemem jest przede wszystkim depersonalizacja korporacji, większych firm i instytucji. Podejście do pracownika pozbawione jest zindywidualizowania, co skutkuje poczuciem bycia tylko "trybikiem". Brak poczucia, że ma się na cokolwiek wpływ w pracy, działa zabójczo na motywację i powoduje dodatkowy stres.

Stres w pracy zawodowej - skostnienie umysłu i działania

Kolejnym czynnikiem zwiększającym stres w pracy jest ograniczenie wolności w sposobie wykonywania swoich obowiązków i brak codziennego pobudzania kreatywności i wyobraźni pracowników. Zadania są stałe, powtarzalne, a co więcej, muszą być wykonywane w mało efektywny sposób. Pracodawcy rzadko słuchają sugestii pracowników, szczególnie tych niższego szczebla, jeśli chodzi o racjonalizację pracy i podział zadań.

Stres w pracy nauczyciela czy innego pracownika instytucji państwowej także wiąże się z pewnym "skostnieniem" i sztywnym trzymaniem się zasad wyznaczonych przez dyrekcję lub ministerstwo oświaty oraz produkowaniem wielkiej ilości dokumentów i papierków niezbędnych do realizowania celów i awansu zawodowego.

Trudne warunki, niejasności i konflikty w pracy

Trudne warunki pracy występują w pracy wysokiego ryzyka, kiedy stawką jest życie swoje lub cudze. Stąd częsty stres w pracy strażaka (zawód, w którym ryzykuje się swoje życie) czy stres w pracy lekarza (profesja, w której ryzykuje się cudze życie).

Niejasne obowiązki to kolejny czynnik, który może wywołać stres w pracy. Brak jasności co do obowiązków każdego pracownika stwarza pole do nadużyć ze strony zwierzchników, a nawet kolegów z pracy o jasno zdefiniowanych obowiązkach lub z większą siłą przebicia.

Konflikty i nieprzyjemna atmosfera to oczywiste przyczyny stresu w pracy. Jednorazowe kłótnie raczej nie wywołają stresu chronicznego, utrudniającego pracę. Wręcz przeciwnie: mogą nawet oczyścić atmosferę i pomóc pozbyć się stresu. Jednak ciągłe konflikty i antypatia pracowników w stosunku do siebie nawzajem, a także wspólna niechęć np. do szefa, mogą przełożyć się na spadek efektywności zespołu.

Ilość obowiązków i kontrola nad swoją pracą a stres

D. Karasek to badacz, który wyróżnił cztery sytuacje w pracy powiązane z zakresem obowiązków i zakresem kontroli pracownika nad swoją pracą. W zależności od tego, która sytuacja wystąpi w miejscu pracy, u pracowników może lub nie powinien pojawić się stres.

  1. Sytuacja. Wysokie wymagania i niewielkie możliwości kontroli swojej pracy. Oznacza to, że pracownik ma skomplikowane lub pracochłonne zadania, a nie ma on swobody jeśli chodzi o ich wykonanie. Brak poczucia kontroli nad sytuacją wywołuje u człowieka duże napięcie. To sytuacja najbardziej stresująca dla każdego pracownika, szybko też pojawi się w takim przypadku wypalenie zawodowe.
  2. Sytuacja. Wysokie wymagania i duże możliwości kontroli swojej pracy. Oznacza to, że pracownik ma trudne lub pracochłonne zadania, ale otrzymuje swobodę, co do ich wykonania. Jest to optymalna sytuacja w pracy, umożliwiająca rozwój. Może powodować mobilizujący, pozytywny stres. Nie niesie za sobą ryzyka wypalenia zawodowego.
  3. Sytuacja. Niskie wymagania i brak kontroli nad pracą To sytuacja wywołująca bierność pracownika, od którego niewiele się wymaga i nie daje mu się możliwości kontroli nad pracą i jej efektywnością. Brak możliwości rozwoju pracownika może powodować stres, szczególnie u osób ambitnych.
  4. Sytuacja. Niskie wymagania i duże możliwości kontroli swojej pracy. To sytuacja niewywołująca stresu, a rozluźnienie u pracownika.

Jak pokonać stres w pracy?

Jak sobie radzić ze stresem w pracy? Pamiętajmy, że jeśli praca nie daje satysfakcji, jest skostniała i nie pozwala się rozwijać, lepiej jest z niej zrezygnować, niż wychodzić rano do obowiązków z coraz większą frustracją. Może rozwiązaniem jest na przykład zmiana pracy lub założenie własnego biznesu, działającego na dobrych zasadach? Tylko ty wiesz, jak pokonać stres w pracy w twoim przypadku.

Zobacz więcej sposobów na stres! Kliknij!

W telegraficznym skrócie

Przyczyny stresu w pracy mogą być wywołane usposobieniem pracownika lub złym działaniem firmy. Silny stres wywołują także trudne warunki pracy i brak nad nią kontroli. Stres w miejscu pracy może przerodzić się we frustrację i wypalenie zawodowe.

Źródła:

Łuczak A., Żołnierzyk-Zreda D., Praca a stres, „Bezpieczeństwo Pracy" nr 10/2002.

Widerszal-Bazyl M., Cieślak R., Psychospołeczne Warunki Pracy. Podręcznik do kwestionariusza, Warszawa 2000.

Artykuły na ten temat:

@zwalczstres