przyczyny stresu

Przyczyny stresu, czyli stresory, to czynniki, które zaburzają równowagę organizmu. Adaptacja do zmian to reakcja stresowa - może mieć ona charakter psychiczny, ale także fizyczny, biologiczny i społeczny, w zależności od rodzaju stresora.

przyczyny stresu

© by flickr.com DVIDSHUB

Przyczyny stresu można podzielić na stresory psychologiczne, socjologiczne, fizyczne i biologiczne. Oczywiście, mówimy o nich tylko, jeśli uznamy psychologiczną definicję stresu i określimy stres jako reakcję na coś, co zaburzyło równowagę między organizmem a środowiskiem (jest to tak zwana "homeostaza"). Fizjologiczna reakcja stresowa ma za zadanie pobudzić organizm do tego, by do tej równowagi powrócił w procesie adaptacji.

Kiedy pojawia się stres?

Według Niebylicyna stres pojawia się w przypadku nadmiernego przeciążenia bodźcami lub ich pozbawienia (dla każdej osoby charakterystyczny jest dolny i górny próg wydolności, czyli tolerancji stresu, który może się też wahać w zależności od aktualnego stanu fizycznego i psychicznego). Musimy wtedy modyfikować nasze działania, co wiąże się ze stresem. Pomiędzy tymi ekstremami istnieją warunki optymalne, w których organizm działa poprawnie i bezstresowo. Czym jest stres? W zależności od definicji może nim być zarówno stresor, jak i reakcja organizmu na niego, a takze stan braku równowagi między organizmem a środowiskiem.

Fizyczne przyczyny stresu

Stresory fizyczne zakłócają równowagę organizmu i wywołują stres. Fizyczne przyczyny stresu dzielimy bardziej szczegółowo na:

  • stresory klimatyczne:
    • temperatura,
    • wilgotność.
  • ciśnienie atmosferyczne;
  • stresory dźwiękowe;
  • stresory wizualne;
  • wibracje;
  • promieniowanie:
    • promieniowanie jonizujące,
    • promieniowanie mikrofalowe;
  • niedotlenienie wysokościowe;
  • siła bezwładności;
  • stan nieważkości.

Biologiczne przyczyny stresu

Rytm okołodobowy wiąże się z aktywnością i odpoczynkiem organizmu o odpowiednich porach doby. Zegar biologiczny regulowany jest dzięki zmianom:

  • oświetlenia,
  • temperatury,
  • pory spożywania posiłków
  • wewnątrz organizmu, regulowanym przez endogenny rytm czynności fizjologicznych.

Na regulację rytmu okołodobowego mają także wpływ czynniki sztuczne:

  • socjologiczne (np. sjesta poobiednia),
  • związane z pracą,
  • obecnym stanem organizmu.

Najlepiej funkcjonujemy między godziną 12 a 21, najgorzej między 3 nad ranem a 6. Jeśli jednak dojdzie do zakłócenia rytmu okołodobowego, pojawia się stres i różne zaburzenia z nim związane: problemy z koncentracją, podzielnością uwagi i ogólną sprawnością umysłową. Po adaptacji do zastanych warunków, organizm przyzwyczaja się do strefy czasowej, a dolegliwości zmniejszają się i znikają.

Psychologiczne przyczyny stresu

Najbardziej potocznie znana grupa stresorów to stresory psychologiczne. Dzielą się one na:

  • zakłócenia w postaci:
    • przeszkody,
    • zwłoki,
    • braku,
    • zaskoczenia,
    • zawodu,
    • wymagań;
  • zagrożenia:
    • fizyczne,
    • społeczne;
  • przeciążenie - może mieć charakter fizyczny lub psychiczny, stres wywołany przeciążeniem wpływa na sprawność umysłową, a w niewielkim natężeniu wywołuje dyskomfort;

Izolacja od różnego rodzaju bodźców to potężny stresor. Wyróżniamy izolację socjalną (odizolowanie od innych ludzi, źródeł informacji i brak możliwości komunikacji) uwięzienie (oprócz izolacji od “świata zewnętrznego”, stres łączy się z upokorzeniem) i deprywację bodźców. Deprywacja może być sensoryczna (pozbawienie lub zminimalizowanie wszystkich lub części bodźców) lub percepcyjna (ograniczenie strukturalizacji bodźców). Wyróżniamy także różne rodzaje deprywacji w zależności od sytuacji wywołującej stres:

  • deprywacja eksperymentalna;
  • deprywacja naturalna;
  • deprywacja przymusowa;
  • deprywacja przypadkowa;
  • deprywacja zadaniowa.

Deprywacja wywołuje silny stres, który może mieć różne objawy. Początkowo może to być obniżenie nastroju,brak apetytu, bezsenność, po jakimś czasie (ok. 8 tygodni) pojawia się depresja lub nawet agresja.

Socjologiczne przyczyny stresu

Źródłem stresu związanego z życiem w społeczeństwie, a szczególnie z życiem zawodowym, może być:

  • brak komunikacji;
  • brak akceptacji lub znajomości norm grupowych;
  • wadliwa struktura grupy.

Stres organizacyjny

Stres w pracy może mieć także charakter stresu organizacyjnego. Przyczyny stresu być zewnętrzne lub wewnętrzne w stosunku do organizacji:

  • poziom intraorganizacyjny (wewnętrzny):
    • środowisko pracy,
    • obciążenie pracą,
    • wymagania i role pracowników,
    • możliwości rozwoju zawodowego,
    • spójność grupy,
    • styl zarządzania,
    • kultura organizacji,
    • model organizacji;
  • poziom ekstraorganizacyjny (zewnętrzny):
    • sytuacja ekonomiczna kraju,
    • dzielnica zamieszkania,
    • problemy rodzinne.

Źródła stresu

Źródła stresu mogą być, jak widać, bardzo różnorodne. Ich podłożem może być środowisko, praca, szerokość geograficzna, to, na jakiej wysokości nad poziomem morza właśnie przebywamy, ilość dochodzących do nas bodźców czy różne rodzaje promieniowania.

Źródło:
Tomaszewski T., Psychologia, Warszawa 1978.

Artykuły na ten temat:

@zwalczstres