Fizyczne przyczyny stresu

Fizyczne przyczyny stresu to stresory klimatyczne, wizualne, dźwiękowe, a także promieniowanie czy drgania. Kiedy organizm je napotyka, rozpoczyna proces adaptacji. Jeśli się on nie uda, pojawiają się niekorzystne skutki stresu fizycznego.

Fizyczne przyczyny stresu

© by flickr.com Loren Kerns

Jeśli określimy stres jako reakcję na czynnik zaburzający równowagę między organizmem a środowiskiem (czyli homeostazę), okaże się, że przyczyny stresu mogą mieć charakter psychologiczny, socjologiczny, fizyczny i biologiczny. Reakcja stresowa organizmu ma za zadanie pobudzić organizm do tego, by do tej równowagi powrócił w procesie adaptacji. Fizyczne przyczyny stresu to zmiany temperatury, ciśnienia, wilgotności a także hałas i silne światło. Do tego typu stresorów zaliczają się także wibracje i promieniowanie. Wszystkie te czynniki zakłócają fizyczną równowagę organizmu.

Kiedy pojawia się stres?

Według Niebylicyna każdy rodzaj stresu pojawia się w przypadku nadmiernego przeciążenia bodźcami lub ich pozbawienia. Każda osoba ma swój dolny i górny próg wydolności, czyli tolerancji stresu, który może się wahać w zależności od stanu fizycznego i psychicznego. Kiedy pojawia się stresor, organizm stara się do niego dopasować, co wiąże się ze stresem i procesem adaptacji do zmian. Pomiędzy tymi ekstremami istnieją warunki optymalne, w których organizm działa poprawnie i bezstresowo. Dotyczy to zarówno stresorów psychologicznych i socjologicznych, jak i fizycznych i biologicznych.

Fizyczne przyczyny stresu

Fizyczne stresory dzielimy bardziej szczegółowo na:

  • stresory klimatyczne:
    • temperaturę,
    • wilgotność powietrza,
    • ciśnienie atmosferyczne;
  • stresory dźwiękowe;
  • stresory wizualne:
    • jaskrawe światło,
    • brak światła,
    • migające światło;
  • wibracje;
  • promieniowanie:
    • promieniowanie jonizujące,
    • promieniowanie mikrofalowe;
  • zakłócenia podaży tlenu;
  • siłę bezwładności;
  • stan nieważkości.

Wszystkie stresory wymagają od organizmu aklimatyzacji do zmian. Przebiega ona w trzech fazach:

  • aklimatyzacja to początkowa reakcja na zmiany klimatyczne,
  • adaptacja do zmian,
  • aklimatyzacja właściwa, czyli przystosowanie się do nowych warunków.

Jeśli ostatnia faza, czyli aklimatyzacja właściwa nie dojdzie do skutku, może pojawić się zespół nerwicy adaptacyjnej.

Stresory klimatyczne

Stresorem klimatycznym jest temperatura połączona z wilgotnością powietrza (oba te czynniki działają razem). Zmiany temperatury wywołują stres termiczny, który może przerodzić się nawet w udar cieplny. Jego objawy to:

  • pragnienie,
  • gorączka,
  • osłabienie,
  • skurcze mięśni,
  • brak apetytu,
  • nudności,
  • wymioty,
  • ból głowy,
  • zapaść krążeniowa.

Ciśnienie atmosferyczne to kolejny stresor fizyczny. Skutkiem wahań ciśnienia jest choroba meteotropowa, na którą uskarżają się meteopaci. Jej objawy to:

  • dzwonienie, ucisk, szum w uszach,
  • ból głowy,
  • zawroty głowy,
  • senność,
  • osłabienie,
  • omdlenia.

Stresory dźwiękowe i wizualne

Stresorem dźwiękowym jest hałas. Męczy, obniża koncentrację, utrudnia komunikację, może też uszkodzić słuch. Organizm się do niego nie przyzwyczaja, nie pojawia się adaptacja, a ciągły hałas może przyczynić się do rozwoju nadciśnienia, wrzodów żołądka i dwunastnicy.

Stresory wizualne - jaskrawość światła (wywołująca tzw. olśnienie) lub jego niewystarczająca ilość powodują stres. Miganie światła poniżej 10 Hz jest także silnym stresorem, u jednej na 5-10 tysięcy ludzi wywołuje atak drgawek.

Wibracje

Drgania o częstotliwości 1-1000 Hz wywołują rezonans. Tkanki absorbują tę energię, co wiąże się z ryzykiem pojawienia się objawów takich jak:

  • lęk,
  • zmiany niedokrwienne,
  • objawy choroby Reynauda (zwiększona wrażliwość na zimno),
  • zamazane widzenie,
  • pogorszenie precyzji ruchów,
  • drgania rąk i nóg,
  • uszkodzenia układu kostno-stawowego.

Promieniowanie

Promieniowanie "stresujące" organizm to:

  • promieniowanie jonizujące - to promieniowanie kosmiczne, a także promieniowanie wytwarzane przez niektóre izotopy naturalne i sztuczne, reaktory, akceleratory, aparaty do wykonywania prześwietleń rentgenowskich;
  • promieniowanie mikrofalowe - może wywołać efekt termiczny, czyli pojawienie się energii termicznej w tkankach, co skutkuje degeneracją komórek.

Niedotlenienie wysokościowe

Niedotlenienie wysokościowe, czyli hipoksja, jest wynikiem zmian ciśnienia na dużych wysokościach nad poziomem morza. Do wysokości 3048 m n.p.m. obserwuje się nadpobudliwość, a powyżej tej wysokości pojawiają się:

  • przyspieszenie akcji serca,
  • ból głowy,
  • nudności,
  • wymioty,
  • osłabienie,
  • omdlenia,
  • zaburzenia widzenia i słuchu,
  • naprzemienna wesołkowatość i stany depresyjne

W przypadku długotrwałego niedotlenienia, stres powoduje objawy chroniczne, głównie zmęczenie fizyczne i psychiczne. Na dużych wysokościach pogarsza się podzielność uwagi i ogólna sprawność umysłowa.

Siła bezwładności i stan nieważkości

Siła bezwładności to siła działająca na organizm pojawiająca się przy zmianach prędkości i zmianach kierunku lotu. Ta siła wywołuje zmiany w rozmieszczeniu krwi i płynów ustrojowych w organizmie, co skutkuje przekrwieniem i niedokrwieniem w różnych częściach ciała. W przypadku siły bezwładności pojawiają się różnego rodzaju złudzenia, dotyczące pozycji pojazdu.

Stan nieważkości pojawia się wtedy, kiedy siła ciążenia jest równoważona przez przyspieszenie statku kosmicznego.Taki stan powoduje u człowieka stres grawitacyjny, po czym reakcję ostrej adaptacji do zmienionych warunków, początkowo pojawiają się objawy takie jak:

  • lęk,
  • dyskomfort,
  • złudzenia wzrokowe (np. zjawisko autokinetyczne, czyli pozorny ruch punktów orientacyjnych),
  • dezorientacja,
  • choroba poruszeniowa,
  • choroba lokomocyjna,
  • pogorszenie koordynacji ruchowej,
  • dysocjacja emocji (równoczesne reakcje oznaczające wykluczające się emocje, np. strach i euforię).

Stres fizyczny

Stres fizyczny ma, jak widać, wiele twarzy. Poddawanie się jego działaniu przez długi czas może skutkować poważnymi następstwami, niezależnie od rodzaju stresora.

Inne artykuły na ten temat:

Pozostałe artykuły:

@zwalczstres